Bipolar Bozukluk

Bipolar bozukluk, duygudurumu etkileyen ve bir aşırı uçtan diğerine değişebilen ve birden fazla görünümü olabilen bir ruhsal sağlık durumudur.


Bipolar bozukluğu olan kişiler depresyon (çok düşük ve uyuşuk hissetmek) ile mani (çok yüksek ve aşırı aktif hissetmek) arasında bir dalgalanma gösterirler.

Image by Nick Fewings

Bipolar Bozukluk

Bipolar bozukluk, kişinin ruh halinde, konsantrasyonunda, enerjisinde ve günlük işleri yerine getirme yeteneğinde olağanüstü değişikliklere neden olan bir beyin bozukluğudur. Ayrıca "iki uçlu duygudurum bozukluğu" ya da "manik-depresif bozukluk" olarak da adlandırılmaktadır.

Bipolar bozukluğu olan kişiler, tipik olarak günlerden haftalara kadar farklı dönemlerde ortaya çıkan ve duygudurum dönemi olarak adlandırılan yoğun duygusal durumlar yaşarlar. Bu duygudurum dönemi manik/hipomanik (anormal derecede mutlu veya sinirli ruh hali) veya depresif (üzgün ruh hali) olarak sınıflandırılır. Bipolar bozukluğu olan kişiler dönemler arasında belirtilerin olmadığı normal işleyişe dönerler. Tedavi edildiğinde bipolar bozukluğu olan kişiler dolu ve üretken bir yaşam sürdürebilirler.

Bipolar bozukluğun tipleri nelerdir?

Bipolar bozukluk, üç farklı tanıyı içeren bir kategoridir:

  • Bipolar tip I,

  • Bipolar tip II

  • Siklotimik bozukluk.

Bunun dışında ilaç, psikoaktif madde ya da çeşitli tıbbi durumlara bağlı bipolar bozukluk epizotları ortaya çıkabilir.

Bipolar bozukluğun başlama yaşı büyük ölçüde değişir. Bipolar bozukluk vakalarının çoğu 15-24 yaşlarındayken başlar. Genel popülasyonda bipolar tip I için %1.0, bipolar tip I için %1.1 ve eşik altı bipolar bozukluklar için %2.4-4.7 yaşam boyu yaygınlık bulmuştur. Bipolar tip I her iki cinsiyette de eşit olarak ortaya çıkar.  Bununla birlikte, hızlı döngülü bipolar bozukluk (≥4 atak/yıl) kadınlarda erkeklerden daha yaygındır. Bipolar tip II sıklığı kadınlarda erkeklere göre daha yüksektir. 

Bipolar bozukluk tanısı nasıl konur?

Bipolar I bozukluğu, kişi manik bir dönem yaşadığında teşhis edilir. Bipolar I bozukluğu olan kişiler manik bir dönem sırasında, enerjilerinde aşırı bir artış yaşarlar ve kendilerini dünyanın tepesinde hissedebilirler veya sinirli bir ruh hali içinde olabilirler. Bipolar I bozukluğu olan bazı kişiler manik dönemler dışında depresif veya hipomanik dönemlerini de yaşarlar ve çoğu kişide nötr ruh hali dönemleri olur.

Manik dönem, bir kişinin günün büyük bir bölümünde aşırı derecede yüksek ruh hali içinde veya sinirli olduğu, normalden daha fazla enerjiye sahip olduğu ve aşağıdaki davranış değişikliklerinden en az üçünü yaşadığı en az bir haftalık bir dönemdir:

  • Azalmış uyku ihtiyacı (örneğin, normalden önemli ölçüde daha az uyumasına rağmen enerjik hissetme)

  • Artmış veya hızlı konuşma

  • Konuşurken kontrol edilemeyen yarışan düşünceler veya hızla değişen fikirler veya konular

  • Dikkat dağınıklığı

  • Artan aktivite (örneğin, yerinde duramama, aynı anda birkaç proje üzerinde çalışma)

  • Artan riskli davranış (örneğin, pervasız sürüş, çılgın harcamalar)

 

Bipolar II bozukluğu tanısı, kişinin en az bir majör depresif dönem ve en az bir hipomanik dönem geçirmesini gerektirir. Bir hipomanik dönem, bir hafta yerine sadece dört gün üst üste sürmesi gereken daha az şiddetli manik belirtilerle karakterizedir. Hipomanik belirtiler, manik belirtilerin yaygın olarak neden olduğu günlük işleyişte büyük sorunlara yol açmaz.

Siklotimik bozukluk, hipomani ve depresif belirtilerle karakterize birçok duygudurum değişimlerini içeren bipolar bozukluğun daha hafif bir şeklidir. Hastalık belirtileri en az 2 yıl (çocuk ve ergenlerde 1 yıl) sürmelidir. Ancak belirtiler, hipomanik dönem ve depresif dönem için tanısal gereksinimleri karşılamamaktadır.

Bipolar bozuklukta etkili olan faktörler nelerdir?

Bipolar bozukluğun nedenleri belirsiz olsa da beyin kimyasallarındaki dengesizliğin düzensiz beyin aktivitesine yol açtığına inanılmaktadır. Bazı araştırmalar, belirli genlere sahip kişilerin bipolar bozukluk geliştirme olasılığının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Stres, uyku bozukluğu, uyuşturucu ve alkol gibi çevresel faktörler, hassas kişilerde duygudurum dönemlerini tetikleyebilir.

Bipolar bozukluk nasıl tedavi edilir?

Bipolar bozukluk ömür boyu süren bir hastalıktır.  Mani ve depresyon dönemleri tipik olarak zaman içinde geri gelebilir. Ancak tedavi, bipolar bozukluğun en şiddetli formlarına sahip olanlar da dahil olmak üzere iyileşmeye yardımcı olabilir.  Etkili bir tedavi planı genellikle ilaç ve psikoterapinin bir kombinasyonunu içerir. İlaç tedavisi, bipolar bozukluk tedavisinin temel taşıdır. Psikoterapi birçok hastanın hastalıkları hakkında bilgi edinmesine ve tedavi uyumuna yardımcı olarak gelecekteki duygudurum ataklarını önleyebilir.

Duygudurum düzenleyicileri (örneğin, lityum, sodyum valproat) ve ikinci nesil (atipik) antipsikotikler olarak bilinen ilaçlar, bipolar bozukluk için en sık reçete edilen ilaç türüdür. Bu ilaçların dengesiz beyin sinyallerini düzelttiği düşünülmektedir. Bipolar bozukluk, duygudurum dönemlerinin tipik olarak tekrarladığı kronik bir hastalık olduğundan uzun süreli önleyici tedavi önerilir.

Bipolar bozuklukta hastalık seyri nasıldır?

Uygun tedavi ile bile hastalık yinelemeleri meydana gelebilir. Bipolar tip I ilk ataktan sonraki ilk 2 yıl içinde bu hastaların %40-50'si başka bir manik atak geçirir. Bu hastaların %7'sinde semptomlar tekrarlamaz, hastaların %45'i birden fazla atak geçirir ve %40'ında kalıcı bir bozukluk olur. Genellikle, depresyon ve mani arasındaki döngü yaşla birlikte hızlanır. Hasta ve hekim birlikte çalıştığında ve seçenekler hakkında açıkça konuşulduğunda tedavi daha etkilidir. Günlük ruh hali belirtilerini, tedavileri, uyku düzenlerini ve yaşam olaylarını kaydeden bir yaşam çizelgesi tutmak zaman içinde bipolar bozukluğun etkili izlemesine ve tedavisine yardımcı olabilir.

Bipolar bozuklukla başa çıkmada yapabilecekleriniz?

Bipolar bozuklukla yaşamak zor olabilir, ancak bunu kolaylaştırmanın yolları vardır.

  • Tedavi olun ve buna bağlı kalın. Tedavi daha iyi hissetmeye başlamanın en iyi yoludur.

  • Randevularınıza özen gösterin ve tedavi seçenekleri hakkında doktorunuzla konuşun.

  • Tüm ilaçları belirtildiği şekilde alın.

  • Yemek ve uyku ihtiyacınız için bir rutin oluşturun, yeterli uyku ve egzersiz yaptığınızdan emin olun.

  • Azalmış uyku, enerji artışı, ruh hali değişimleri gibi hastalığın uyarı işaretlerini tanımayı öğrenin.

  • Alkol ve uyuşturucuların kullanılmasından kaçının.

  • Sabırlı olun, iyileşme zaman alır. Çeşitli rehabilitasyon ve sosyal destek programları size yardımcı olabilir.